Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών

Συνοπτικός Οδηγός: Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών (PCOS)

Το PCOS απαιτεί εξατομικευμένη προσέγγιση για τη διασφάλιση της γονιμότητας και της μεταβολικής υγείας της γυναίκας. Ακολουθούν τα βασικά σημεία που πρέπει να γνωρίζετε:

• PCO vs PCOS: Οι πολυκυστικές ωοθήκες (PCO) είναι μια υπερηχογραφική εικόνα, ενώ το Σύνδρομο (PCOS) περιλαμβάνει ευρύτερες μεταβολικές και ορμονικές διαταραχές.
• Διάγνωση: Βασίζεται στα διεθνή κριτήρια του Rotterdam, απαιτώντας την ύπαρξη τουλάχιστον δύο από τα εξής: ανωορρηξία, κλινική/εργαστηριακή υπερανδρογοναιμία ή πολυκυστική μορφολογία ωοθηκών.
• Γονιμότητα: Αποτελεί συχνή αιτία υπογονιμότητας, όμως η σύλληψη είναι εφικτή μέσω της ρύθμισης του βάρους, της κατάλληλης φαρμακευτικής αγωγής ή μεθόδων υποβοηθούμενης αναπαραγωγής.
• Μακροπρόθεσμη Υγεία: Συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο για διαβήτη τύπου 2, υπέρταση κύησης, καρδιαγγειακά νοσήματα και άλλες μεταβολικές επιπλοκές.
• Θεραπεία: Εστιάζει στη διαχείριση των συμπτωμάτων με αντισυλληπτικά, ευαισθητοποιητές ινσουλίνης και στοχευμένη αλλαγή του τρόπου ζωής (απώλεια βάρους 5-10%).

ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΠΟΛΥΚΥΣΤΙΚΩΝ ΩΟΘΗΚΩΝ;

Απλουστευμένα το Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών είναι το τελικό αποτέλεσμα ενός συνόλου παθοφυσιολογικών διαταραχών οι οποίες προκαλούν την ανώμαλη λειτουργία των ωοθηκών. Τέτοιες διαταραχές είναι:

∙ Η υπερανδρογοναιμία: Τα αυξημένα επίπεδα ανδρογόνων (των λεγόμενων «ανδρικών» ορμονών, που όμως υπάρχουν φυσιολογικά και στις γυναίκες) στο αίμα της γυναίκας αποτελούν το κυριότερο χαρακτηριστικό του συνδρόμου. Λόγω της ορμονικής αυτής ανισορροπίας, η διαδικασία της ωορρηξίας «κολλάει». Πολλά θυλάκια (μικροσκοπικοί σάκοι με υγρό που περιέχουν ωάρια) ξεκινούν να αναπτύσσονται ταυτόχρονα, αλλά κανένα δεν καταφέρνει να ωριμάσει αρκετά ώστε να απελευθερωθεί. Αυτά τα μικρά, ανώριμα θυλάκια παραμένουν στην περιφέρεια της ωοθήκης και στο υπερηχογράφημα μοιάζουν με ένα «περιδέραιο από μαργαριτάρια».

∙ Η ανώμαλη έκκριση των γοναδοτροπινών: Ορμόνες που παράγονται στον εγκέφαλο (υπόφυση) και ρυθμίζουν τη λειτουργία των γενετικών αδένων (ωοθηκών),

∙ Η αντίσταση στην ινσουλίνη: Η παγκρεατική ορμόνη ινσουλίνη είναι υπεύθυνη για τον μεταβολισμό του σακχάρου. Η αντίσταση στην ινσουλίνη είναι μια διαταραχή κατά την οποία ο οργανισμός δεν μπορεί να χρησιμοποιήσει αποτελεσματικά την ορμόνη αυτή, αφήνοντας υψηλά τα επίπεδα σακχάρου στο αίμα. Όταν το πάγκρεάς ¨ανιχνεύει¨ υψηλό σάκχαρο παράγει περισσότερη ινσουλίνη (υπερ-ινσουλιναιμία) για να ξεπεράσει την αντίσταση και να μειώσει το σάκχαρο. Η υπερ-ινσουλιναιμία προκαλεί περαιτέρω αύξηση των ανδρογόνων (υπερ-ανδρογοναιμία), των επιπέδων σακχάρου (διαβήτης) και των λιπιδίων (υπερ-λιπιδαιμία) στο αίμα.

Επομένως, οι πολυκυστικές ωοθήκες στο σύνδρομο είναι το αποτέλεσμα μιας ευρύτερης ορμονικής και μεταβολικής δυσλειτουργίας και όχι μια ανατομική νόσος.

ΤΑ ΚΥΡΙΟΤΕΡΑ ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ ΤΟΥ ΣΥΝΔΡΟΜΟΥ

Το σύνδρομο εκδηλώνεται διαφορετικά σε κάθε γυναίκα, παρουσιάζοντας μια ευρεία γκάμα κλινικών σημείων. Τα κυριότερα συμπτώματα περιλαμβάνουν:

• Διαταραχές περιόδου: Αποτελούν το πιο κλασικό σύμπτωμα. Εκδηλώνονται συνήθως ως ολιγομηνόρροια (κύκλοι μεγαλύτεροι των 35 ημερών ή λιγότερες από 9 περίοδοι το χρόνο) ή ακόμη και αμηνόρροια (πλήρης απουσία περιόδου για περισσότερους από 3-6 μήνες). Οι διαταραχές περιόδου υποδηλώνουν άμεσα ότι η ωορρηξία δεν πραγματοποιείται τακτικά.

• Ακμή: Εμμένουσα ακμή που εμφανίζεται συχνά ή παρατείνεται στην ενήλικη ζωή. Εντοπίζεται κυρίως στο πηγούνι, τη γνάθο και τον λαιμό, και είναι ανθεκτική στις απλές καλλυντικές θεραπείες λόγω της υπερπαραγωγής σμήγματος από τα ανδρογόνα.

• Υπερτρίχωση (Δασυτριχισμός) & Αλωπεκία: Εμφάνιση σκούρας, ανδρογενούς τρίχας σε ανεπιθύμητες περιοχές όπως το πρόσωπο (άνω χείλος, πηγούνι), το στήθος, η κοιλιά και η πλάτη. Σε ορισμένες περιπτώσεις, μπορεί να παρατηρηθεί και ανδρογενετική αλωπεκία (αραίωση των μαλλιών στο τριχωτό της κεφαλής).

• Αυξημένο σωματικό βάρος και παχυσαρκία: Περίπου το 50% – 60% των γυναικών με ΣΠΩ παρουσιάζουν αντίσταση στην ινσουλίνη, γεγονός που δυσκολεύει τον μεταβολισμό των υδατανθράκων. Αυτό οδηγεί σε εύκολη αύξηση βάρους, συσσώρευση λίπους κυρίως στην περιοχή της κοιλιάς και έντονη επιθυμία για γλυκά.

ΠΩΣ ΓΙΝΕΤΑΙ Η ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΤΟΥ ΣΥΝΔΡΟΜΟΥ ΠΟΛΥΚΥΣΤΙΚΩΝ ΩΟΘΗΚΩΝ;

Τα επίσημα διαγνωστικά κριτήρια του Συνδρόμου Πολυκυστικών Ωοθηκών, τέθηκαν το 2004 στο Rotterdam, από την Ευρωπαϊκή Εταιρία Ανθρώπινης Αναπαραγωγής & Εμβρυολογίας (ESHRE) και την Αμερικανική Εταιρεία Αναπαραγωγικής Ιατρικής (ASRM) [Πηγή: Human Reproduction].

Για να διαγνωσθεί το συνδρόμο θα πρέπει να ικανοποιούνται δύο από τα τρία ακόλουθα κριτήρια, ενώ ταυτοχρόνως να αποκλείονται άλλες ενδοκρινικές παθήσεις που προκαλούν χρόνια ανωοθυλακιορρηξία και υπερανδρογοναιμία (π.χ. θυρεοειδοπάθειες, υπερπρολακτιναιμία):

ΤΑ ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΤΟΥ ROTTERDAM ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΑΚΟΛΟΥΘΑ:

1.  Ανωοθυλακιορρηξία ή ολιγοθυλακιορρηξία (ακανόνιστος κύκλος ή απουσία περιόδου).

2.  Κλινικά συμπτώματα ή εργαστηριακά ευρήματα υπερανδρογοναιμίας με εκδηλωσεις οπως: ακμή, υπερτρίχωση, ανδρογενετική αλωπεκία, διαταραχές της εμμήνου ρύσεως, παχυσαρκία, αυξημένη τεστοστερόνη αίματος κλπ.

3. Πολυκυστική υπερηχογραφική μορφολογία των ωοθηκών.

Η ολοκληρωμένη γυναικολογική εξέταση είναι το πρώτο και απαραίτητο βήμα για τη διάγνωση. Κατά τη διάρκεια της επίσκεψης, λαμβάνεται λεπτομερές κλινικό ιστορικό, διενεργείται διακολπικό υπερηχογράφημα για την αξιολόγηση της μορφολογίας των ωοθηκών, και συνταγογραφείται ένας εξειδικευμένος ορμονικός και μεταβολικός έλεγχος αίματος (FSH, LH, ανδρογόνα, έλεγχος ινσουλινοαντίστασης).

ΠΟΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΥΓΕΙΑΣ ΣΧΕΤΙΖΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΠΟΛΥΚΥΣΤΙΚΩΝ ΩΟΘΗΚΩΝ;

Πολυκυστικές ωοθήκες και εγκυμοσύνη: Η αλήθεια για τη γονιμότητα

Ένας από τους μεγαλύτερους και πιο άδικους μύθους γύρω από το ΣΠΩ είναι ότι προκαλεί μόνιμη στείρωση. Θέλουμε να ξεκαθαρίσουμε ότι η σχέση ανάμεσα στο θέμα πολυκυστικες ωοθηκες και εγκυμοσύνη μεταφράζεται σε υπογονιμότητα λόγω ανωορρηξίας, και σε καμία περίπτωση σε απόλυτη αδυναμία σύλληψης.

Το Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών αποτελεί πράγματι το συχνότερο αίτιο υπογονιμότητας λόγω της χρόνιας απουσίας τακτικής ωορρηξίας. Ωστόσο, επειδή έχει παρατηρηθεί πως ένα σημαντικό ποσοστό των γυναικών που πάσχουν από αυτό έχουν κατά διαστήματα (π.χ. ανά 2-3 μήνες) αυτόματη ωορρηξία, η σύλληψη μπορεί να επιτευχθεί εντελώς φυσικά. Μια γυναίκα με ΣΠΩ διαθέτει εξαιρετικό απόθεμα ωαρίων. Συστήνεται να προσπαθεί για διάστημα τουλάχιστον 1 έτους με τακτικές σεξουαλικές επαφές προτού καταφύγει σε μεθόδους υποβοηθούμενης γονιμοποίησης.

Όταν χρειάζεται ιατρική παρέμβαση, η γονιμότητα αποκαθίσταται, με πολύ υψηλά ποσοστά επιτυχίας, μέσω της:

1. Ρύθμισης του βάρους: Η απώλεια μόλις του 5% – 10% του σωματικού βάρους μειώνει την αντίσταση στην ινσουλίνη και μπορεί να επαναφέρει αυτόματα τους φυσιολογικούς ωοθυλακιορρηκτικούς κύκλους.

2. Φαρμακευτικής πρόκλησης ωορρηξίας: Χρήση ασφαλών φαρμάκων από του στόματος (όπως η κιτρική κλομιφαίνη ή οι αναστολείς αρωματάσης) που καθοδηγούν την ωοθήκη να απελευθερώσει ένα υγιές ωάριο.

Πιθανές Επιπλοκές της κύησης

Επειδή το σύνδρομο έχει μεταβολικό υπόβαθρο, οι γυναίκες με ΣΠΩ έχουν αυξημένη πιθανότητα να εμφανίσουν κάποιες επιπλοκές κατά την εγκυμοσύνη, οι οποίες όμως προλαμβάνονται με στενή παρακολούθηση:

►  Αποβολή πρώτου τριμήνου

►  Διαβήτης της κύησης

►  Υπέρταση της κύησης και προεκλαμψία

►  Πρόωρος τοκετός

Άλλες μακροπρόθεσμες διαταραχές της υγείας

Το ΣΠΩ δεν περιορίζεται στο αναπαραγωγικό σύστημα, αλλά επηρεάζει τη γενικότερη υγεία της γυναίκας μακροπρόθεσμα:

►  Καρκίνος του ενδομητρίου ή του μαστού: Οι παρατεταμένοι κύκλοι χωρίς ωορρηξία αφήνουν το ενδομήτριο εκτεθειμένο σε συνεχή δράση οιστρογόνων χωρίς        την προστασία της προγεστερόνης, αυξάνοντας ελαφρώς τον κίνδυνο υπερπλασίας.

►  Σακχαρώδης Διαβήτης Τύπου 2: Σύμφωνα με το Κέντρο Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων (CDC) των ΗΠΑ, πάνω από το 50% των γυναικών με Σύνδρομο          Πολυκυστικών Ωοθηκών αναπτύσσουν διαβήτη τύπου 2 μέχρι την ηλικία των 40 ετών, καθώς η αντίσταση στην ινσουλίνη καθιστά δυσκολότερη τη ρύθμιση του          σακχάρου στο αίμα.

► Καρδιαγγειακά Νοσήματα: Η ινσουλινοαντίσταση αυξάνει τον κίνδυνο για αθηρωμάτωση, αρτηριακή υπέρταση και θρομβώσεις.

►  Υπνική άπνοια & Ψυχολογικές διαταραχές: Παρατηρείται αυξημένη συχνότητα εμφάνισης διαταραχών ύπνου, καθώς και ψυχολογικών διακυμάνσεων                      (κατάθλιψη, έντονο άγχος).

ΠΟΙΑ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΑΚΟΛΟΥΘΕΙΤΑΙ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΠΟΛΥΚΥΣΤΙΚΩΝ ΩΟΘΗΚΩΝ;

H διάγνωση και η διαχείριση του Συνδρόμου Πολυκυστικών Ωοθηκών γίνεται αποκλειστικά από Ειδικό Μαιευτήρα Γυναικολόγο. Δεν υπάρχει μία οριστική λύση που να εξαφανίζει μόνιμα το πρόβλημα. Η θεραπευτική προσέγγιση στοχεύει, με απόλυτη επιτυχία, στην εξάλειψη των συμπτωμάτων.